काठमाडौं । मधेसी एकता समाजद्वारा आयोजित ‘परविर्तनशिल समयमा मधेस’ शिर्षकको कार्यक्रममा विशिष्ट वक्ताका रूपमा बोल्दै राजेश विद्रोहीले जेनजी आन्दोलन पुराना राजनीतिक दलहरूको दीर्घकालीन असफलताको प्रतिफल भएको बताएका छन् ।
विद्रोहीका अनुसार, लामो समयसम्म सत्ता र सरकारमा रहेर पनि पुराना दलहरूले जनताको अपेक्षाअनुसार सेवा र डेलिभरी दिन नसक्दा नयाँ पुस्ता वैकल्पिक राजनीतिको खोजीमा उत्रिएको होल। “जेनजी आन्दोलनको मूल जनादेश अहिलेको यथास्थितिभन्दा अग्रगामी राजनीतिक परिवर्तन हो ।” उनले भने, “यसका लागि संविधान संशोधन गर्दै जनउत्तरदायी, जनमुखी र जनसहभागितामूलक संविधान निर्माण अपरिहार्य छ।”
उनले शासकीय स्वरूपसहित राज्यको पुनर्संरचना नगरे थप आन्दोलनहरू अवश्यंभावी हुने चेतावनी पनि दिए । विद्रोहीले नेपालभित्र रहेका आन्तरिक राष्ट्रियतामध्ये मधेसको आफ्नै विशिष्ट राष्ट्रियता रहेको उल्लेख गर्दै मधेस आन्तरिक र बाह्य दुवै किसिमको उपनिवेशिक अवस्थाबाट गुज्रिरहेको धारणा राखे । “अहिलेको संविधानले मधेसको ओनरसिप लिन सकेको छैन ।” उनले भने, “यसकै कारण विभेद र उत्पीडनमा पारिएका वर्ग र समुदायको अवस्था झन् दयनीय बन्दै गएको छ ।”
राजनीतिक दलका नेताहरूको चरम राजनीतिकरणले राज्यका तीनवटै अंग—व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिका—भ्रष्ट, नालायक र निकम्मा सावित भएको विद्रोहीको आरोप थियो । “सत्ता शक्तिको चरम दुरुपयोग भएको छ ।” उनले भने, “विचार, सिद्धान्त र दर्शन दलहरूको फरक–फरक भए पनि मिलिजुली सत्ता सरकारमा जाने र बाँडिचुडी खाने नै मुख्य नीति बनेको छ ।”
संघीयताको मुख्य पहिचान बोकेको मधेसमा समेत शासन अभ्यास काठमाडौंको प्रदूषित र भ्रष्ट अभ्यासभन्दा फरक नदेखिएको भन्दै उनले प्रश्न गरे, “यस्तो अवस्थामा दोष प्रणालीलाई दिने कि प्रवृत्तिलाई ?” शासक वर्गभित्र गहिरो विभेद रहेको उल्लेख गर्दै उनले मानसिकतामा मात्रै होइन, राज्यका नीति तथा कार्यक्रममै विभेद संस्थागत भएको बताए । हुलाक राजमार्ग, कृषि उत्पादन, दलित तथा सीमान्तकृत समुदायसँग सम्बन्धित क्षेत्रहरूमा देखिएको असमानता त्यसको उदाहरण भएको उनको भनाइ थियो ।
आमूल र विभेदरहित परिवर्तनका लागि युवाहरूलाई नेतृत्व र अवसर दिनुपर्नेमा विद्रोहीले जोड दिए । साथै अग्रज पुस्ता र सचेत नागरिक समाजले आफ्ना ज्ञान र क्षमताको हस्तान्तरण गर्ने स्पष्ट मेक्यानिजम विकास गर्नुपर्ने उनको सुझाव थियो । “पारिवारिककरण र पुरानो सोच त्यागेर मात्रै आजको परिवर्तन र परिवर्तित युगलाई पछ्याउन सकिन्छ ।” उनले भने ।
कार्यक्रममा बोल्दै विद्रोहीले चुनावका बेला मात्रै मधेस, संविधान संशोधन, संघीयता र शोषित–उत्पीडित वर्गका मुद्दा सम्झिने प्रवृत्तिप्रति कडा आलोचना गरे । “बाँकी समयमा यी मुद्दाहरू सत्ता कुर्सीमा लगेर बेचिन्छन्, बार्गेनिङको टेबुलमा राखिन्छन् ।” उनले भने, “यही कारण सबै तह र तप्काका नागरिकले राज्यको अनुभूति गर्न सकेका छैनन् ।”
कार्यक्रममा सहभागी वक्ता तथा नागरिकहरूले मधेसका मुद्दालाई केवल राजनीतिक सौदाबाजीको विषय नभई संरचनागत परिवर्तनको एजेन्डाका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका थिए ।
